وزارت آباداني و مسكن در سال 1351 در تشكيلات خود ايجاد واحدي بنام مركز مطالعاتي و تحقيقاتي شهرسازي و معماري را كه تحت نظر معاون شهرسازي و معماري آن وزارت فعاليت خود را انجام دهد، مصوب نمود تا پشتوانه‌اي غني براي تحقيقات پايه‌اي در حيطه معماري و شهرسازي ايران باشد.
مركز مطالعاتي و تحقيقاتي شهرسازي و معماري به عنوان اولين نهاد رسمي دولتي در زمينه نظارت و هدايت طرحهاي تحقيقاتي وابسته به وزارت مسکن و شهرسازی با استناد به بند 6 ماده 4 قانـون تاسيس شـوراي عالي شهرسازي و معمـاري ايـران در تاريـخ 11‌‌/4‌‌/‌1376 به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسید . .

 

 

در اين راستا اساسنامه مركز كه منطبق بر محور تحقيقات فرهنگ معماري و شهرسازي اسلامي-ايراني-بومي بود در طول سالهاي 1377 و 1378 تهيه و در تاريخ 13/11/1378 به تصويب هيأت وزيران و در تاريخ 10/12/1378 به تأييد شوراي نگهبان رسيد و به وزارت مسکن و شهرسازی ابلاغ گرديد. از اين تاريخ مركز داراي شخصيت سازماني مستقل گرديد و به عنوان يكي از مراكز وابسته به وزارت مسکن و شهرسازی به وظايف تعيين شده در اساسنامه مبادرت می‌ورزد.